A stukske geskiedenis van Sintrùin gon ich in ’t plat vertelle.
Doo is voul uiver geskreiëve. In 1942 skreif Hendrik Priis ter al de roman Het zwakke verzet uiver.
In zèèn ooge zèn het volkshelde.
Achille Thijs publiseirde ter in de joare tachtig en neigetig artikkels uiver.
In 2005 skreif Lacroix De Gebrande Winning, da gie och uiver dèè gaste.
En in 2017 skreif Frank Decat ter nog dieper uiver in zènne boek Sint‑Truiden 1784.
Déé vingt da ’t krimineil brandstichters woore.
De histoure
De histoure in ’t kot gie zoe.
Alles gebuirde in de joare 1784.
De Aktuirs
Franciscus Martens, ne stroeidekker en lieemplakker, ze heitte hum Suske de Poep omda ’t ne skoeëne joeng was.
E lééfde in zonde gelek ze da zegge, bèè Anastasia Kaky, e nette Poep.
Jean Baptist Petit was ne Bretoense déésertuir.
Déé haa altijd e smidsvel oan, dus ze heitte hum ’t Vuirvelleke.
Brandbrieve aat de Hel
Ze woeinde in de Hel achter de Sint-Gangulfuskerk, ne louche kóttei bèè lieme ùis en stinkende stroate. Doo lééfde e wa krapullevòllek bèèdieën.
De Poep en ’t Vuirvelleke haan konneksies bèè de Bokkerèèders. Brandbrieve skrèèëve was ieën zoak, ma de Poep en ´t Vuirvelleke stoukte de winning och echt af..
Anastasia haa vur de lont gezurgd.
Da zoud dzjéé och taagééve as ze oer daame plat pitsen, och a la “strappade” hange (pèènlèke zoak) en och ewa tieënerek géve.
Het oerdieël
Lank hebbe de Poep en zènne kompagnon ter gi plezier van gehad.
Ze woode opgepakt dour de skout.
Vuir zeiker te zèn da zèè het gedoan haan, woode ze nog ewa gematteld mè daamskroeve en Spoanse botte.
Do noo zen ze lééftig opgebrand, ieveràns in Zeppere. Oan `t kérrekske van Bouterhouve stie nog altèèd ne gedeinkstieën
Anastasia wood versmacht èn dàn op de mèrrek van Sintrùin opgebrand, vuir de aander suggeléérs skrik op hun lèèf te joage.
Dèè vrouw hei huire peire gezien, zurra.
Histoures moeite vertelt wèède gelek ze woore, ni gelek vé ze gèèn zoun zien
Suggeléérs of Krapul?
In mèèn oeëge woore het suggeléérs van een perioude da ich ni gèèn gelééft zou hèmme.
Ma zoe woore ter toen voul suggeléérs dei nimmànt gi koot doun.
Dèè toen de boas woore – bèè de cente of bèè de gieestelèkke – dougden och ni. Tja… dééja vu.
Decat skrif wol da “tenenrek, duimschroeven, Spaanse laarzen en strappade” toen normoal woore, ma in mèèn interprétoase toch mar allieën vur de suggeléérs
.
Da nimt ni weg da de Poep en ’t Vuirvelleke dik krapul woore en da dzjéé ze beter ni tussen licht en doenkel teigekwamt.
Suggeleers zien af,
macht pitst feller as krapul —
krapul blif krapul.
De Vertaling
Suske de Poup en ’t Voorvelleke
Een stukje geschiedenis van Sint‑Truiden wil ik in het dialect vertellen.
Er is veel over geschreven. In 1942 publiceerde Hendrik Prijs er al de roman het zwakke verzet over. In zijn ogen waren het volkshelden. Achille Thijs schreef er in de jaren tachtig en negentig artikelen over. In 2005 schreef Lacroix De Gebrande Winning, dat ook over die figuren gaat. En in 2017 schreef Frank Decat erover in zijn boek Sint‑Truiden 1784. Criminele histories in een Luikse stad. Hij vindt dat het echte criminele brandstichters waren.
De geschiedenis
De geschiedenis in het kort gaat zo.
Alles gebeurde in het jaar 1784.
De Personages
Franciscus Martens, een strodekker en leemplakker, werd Suske de Poup genoemd omdat hij een knappe jongen was. Hij leefde samen, in zonde, zoals men toen zei, met Anastasia Kaky, een nette vrouw die men “Poup” noemde.
Jean Baptist Petit was een Bretonse deserteur. Hij droeg altijd een smidsvel, daarom noemden ze hem ’t Voorvelleke.
Brandbrieven uit de Hel
Ze woonden in De Hel, achter de Sint‑Gangulfuskerk: een louche buurt met lemen huizen en stinkende straten. Daar leefde heel wat gespuis.
Maar Suske de Poup en ’t Voorvelleke hadden connecties met de Bokkenrijders, die brandbrieven schreven en dergelijke.
De Poep en ’t Voorvelleke schreven de brieven en staken de hoeve ook echt in brand.
Anastasia zorgde voor de lont. Dat zou jij ook toegeven als men je duimen zou pletten, je aan je armen achter je rug zou ophangen (strappade) en je een beetje tenenrek zou geven.
De straf
Lang hebben de Poep en zijn compagnon er niet van kunnen profiteren.
Ze werden opgepakt door de schout. Om zeker te zijn dat zij het gedaan hadden, werden ze nog wat gemarteld met duimschroeven en Spaanse laarzen.
Daarna werden ze levend verbrand, ergens in Zepperen. Aan het kerkje van Bauterhoven staat nog altijd een gedenksteen.
Anastasia werd eerst gewurgd en daarna op de markt in Sint‑Truiden verbrand, om de andere sukkelaars schrik aan te jagen.
Die vrouw heeft haar deel afgezien, zeker weten.
Geschiedenis moet verteld worden zoals ze was en niet wat we graag zouden horen.
Sukkelaars of krapuul?
In mijn ogen waren het sukkelaars uit een periode die ik zelf niet had willen meemaken.
Maar toen waren er veel sukkelaars die niemand kwaad deden.
Diegenen die de baas waren – de heren van het geld of de geestelijkheid – deugden ook niet.
Tja… zo ging dat toen ook.
Decat schrijft wel dat “tenenrek, duimschroeven, Spaanse laarzen en strappade” toen normaal waren, maar volgens mij alleen voor de sukkelaars.
Dat neemt niet weg dat Suske de Poup en ’t Voorvelleke echte krapuul waren, en dat je hen beter niet tussen licht en donker tegenkwam.
Sukkelaars lijden,
macht knijpt harder dan krapuul —
krapuul blijft krapuul.
